Wady oświadczenia woli

Stan wyłączający świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli – nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

Błąd – w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej. Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).

Podstęp – jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie, uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej. Podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem strony, jeżeli ta o podstępie wiedziała i nie zawiadomiła o nim drugiej strony albo jeżeli czynność prawna była nieodpłatna.

Groźba – kto złożył oświadczenie woli pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osobytrzeciej, ten może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okolicznościwynika, że mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe.

Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. W razie braku porozumienia sprawę należy skierować na drogę postępowania sądowego.

Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu – z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby – z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.

Oświadczenie woli dotknięte wadą może prowadzić do różnych skutków prawnych:

• Unieważnienie umowy: Jeśli oświadczenie woli zostało złożone pod wpływem błędu, podstępu, groźby lub innych wad, osoba, która złożyła to oświadczenie, może żądać unieważnienia umowy.
• Zaskarżenie oświadczenia: W przypadku podstępu lub groźby, strona, która była poszkodowana, ma prawo zaskarżyć oświadczenie woli i domagać się jego unieważnienia.
• Zadośćuczynienie i odszkodowanie: W niektórych przypadkach, np. przy podstępie, osoba może dochodzić nie tylko unieważnienia umowy, ale również odszkodowania za poniesione straty lub krzywdy.
• Nieważność umowy: Często oświadczenie dotknięte wadą prowadzi do nieważności całej umowy lub jej części, w zależności od tego, jaką wagę miała wada w momencie składania oświadczenia.